ارزیابی جزءبندی و زیست­ فراهمی عناصر سنگین در خاک­ های آلوده: مطالعه موردی در استان همدان، غرب ایران

سجاد بیات1*، زهرا حاتم1 و سبحان محمدی2

چکیده

شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه منجر به آلودگی خاک و محیط­زیست به عناصر سنگین گردیده است. تعيين شاخص­هاي آلودگي و جزءبندی عناصر سنگين در خاک براي ارزيابي و پيش­بيني تحرک و پتانسیل خطر در محيط­زیست، اساسی است. بنابراين، در اين تحقيق، فاکتور آلودگي به صورت تکی (PF) و جامع (Pn)، شاخص بار آلودگي (PLI) و روش عصاره­گیری متوالي براي نیکل (Ni)، سرب (Pb)، کادمیوم (Cd)، روی (Zn) و مس(Cu) در خاک­هاي متأثر از پساب شهري در برخي از شهرهای بزرگ استان همدان، غرب ایران، ارزیابی شده است. بر اساس نتایج بدست آمده، فاکتور PF برای عناصر سنگین در همدان، ملایر، رزن و کبودرآهنگ به ترتیب 47/2 تا 40/27، 44/2 تا 80/28، 46/2 تا 20/27 و 50/2 تا 10/27 بود. نتایج PF  نشان می­دهد که شدت آلودگی به ترتیب 60/21 تا 56/26 (بسیار زیاد) برای نیکل، 52/4 تا 81/4 (زیاد) برای سرب، 90/21 تا 80/28 (بسیار زیاد) برای کادمیوم، 44/2 تا 74/2 (متوسط) برای روی و 85/11 تا 92/13 (بسیار زیاد) برای مس در سایت­های مورد مطالعه بود.  Pn و PLI در منطقه مورد مطالعه به ترتیب 89/20 تا 88/24 و 44/9 تا 16/10 بود. بر اساس نتایج، جزء ماده آلی (OM)، بیشترین مقدار را برای نیکل، سرب و کادمیوم دارا بود. تحرک عناصر در خاک های آهکی، %81/22 برای نیکل،  %32/15 برای سرب، %78/17برای کادمیوم و %18/18برای مس بدست آمد که نشان دهنده خطر احتمالی آلودگی آب­های زیرزمینی از طریق نفوذ عمقی یا رواناب می­باشد. فاکتور زیست­فراهمی از %72/35-51/26 برای نیکل، از %55/35-67/27 برای سرب، از %51/39-22/30 برای کادمیوم، از %71/26-06/22 برای روی و %34/27-88/22 برای مس ارزیابی شد. چنین زیست­فراهمی بالا برای عناصر سنگین به ویژه برای کادمیوم می­تواند به شدت اثرات نامطلوب بر محیط زیست، آب­های زیرزمینی و به همین ترتیب سلامت انسان داشته باشد.

کلید واژه ها:فاكتور زیست­ فراهمی، جزءبندی، عناصر سنگين، فاکتورهاي آلودگي  

download-pdf1